Gan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý thuốc và hỗ trợ loại bỏ các chất có hại khỏi cơ thể. Tuy nhiên, những tổn thương ở gan không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. Bên cạnh thức khuya, có ba thói quen phổ biến mà mỗi người nên lưu ý để giảm nguy cơ mắc các bệnh về gan.
1. Tự ý dùng thuốc giảm đau, kháng sinh và thuốc bổ
Khi đau đầu, cảm cúm hoặc mệt mỏi, nhiều người có thói quen tự mua thuốc sử dụng mà không hỏi ý kiến bác sĩ, thậm chí dùng lại đơn thuốc cũ hoặc uống nhiều loại thuốc cùng lúc để nhanh khỏi bệnh.
Thói quen này tiềm ẩn không ít rủi ro. Gan tham gia chuyển hóa nhiều loại thuốc, vì vậy việc sử dụng sai liều hoặc không đúng chỉ định có thể gây tổn thương tế bào gan. Chẳng hạn, paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến nhưng dùng quá liều có thể dẫn đến tổn thương gan nghiêm trọng.
Nguy cơ còn xuất hiện khi người dùng kết hợp nhiều sản phẩm có cùng hoạt chất mà không nhận ra. Một số thuốc cảm cúm cũng chứa paracetamol, khiến tổng liều sử dụng vượt mức an toàn.
Không chỉ thuốc giảm đau hay kháng sinh, một số loại thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược cũng có thể gây hại cho gan ở những người nhất định. Vì thế, không nên mặc định thuốc bổ hoặc sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên luôn an toàn.
Để bảo vệ sức khỏe, mỗi người cần sử dụng thuốc theo đúng hướng dẫn, không tự ý tăng liều hoặc dùng thuốc của người khác. Khi phải sử dụng nhiều loại thuốc, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về nguy cơ tương tác. Nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc buồn nôn kéo dài sau khi dùng thuốc, cần đi khám sớm.
2. Căng thẳng kéo dài, thường xuyên tức giận
Áp lực công việc, học tập và tài chính khiến nhiều người trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng. Một số người dễ cáu gắt, mất ngủ, trong khi những người khác lại có xu hướng chịu đựng áp lực trong thời gian dài mà không tìm cách giải tỏa.
Căng thẳng không đồng nghĩa với việc gan sẽ lập tức bị tổn thương. Tuy nhiên, stress kéo dài có thể ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe gan thông qua những thay đổi trong sinh hoạt và chuyển hóa của cơ thể.
Khi chịu áp lực, nhiều người ngủ không đủ giấc, ăn uống thất thường, ít vận động hoặc tìm đến rượu bia để giải tỏa. Nếu những hành vi này lặp lại thường xuyên, nguy cơ thừa cân, rối loạn chuyển hóa và gan nhiễm mỡ có thể tăng lên.
Đáng chú ý, gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa không chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà còn có thể gặp ở người trẻ. Chế độ ăn dư thừa năng lượng, ít vận động, đường huyết bất thường và mỡ máu cao đều là những yếu tố cần quan tâm.
Vì vậy, mỗi người nên duy trì giờ ngủ ổn định, dành thời gian vận động và nghỉ ngơi hợp lý. Khi căng thẳng, có thể đi bộ, tập thể dục nhẹ nhàng hoặc chia sẻ với người đáng tin cậy thay vì sử dụng rượu bia để giải tỏa. Nếu mất ngủ, lo âu kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống, nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế.
3. Uống nhiều rượu bia vì nghĩ mình còn trẻ, khỏe
Rượu bia thường xuất hiện trong những buổi liên hoan, gặp gỡ bạn bè hoặc giao tiếp công việc. Không ít người cho rằng bản thân còn trẻ, sức khỏe tốt nên có thể uống thường xuyên mà không đáng lo ngại.
Thực tế, gan là cơ quan chuyển hóa phần lớn lượng cồn được cơ thể hấp thu. Khi uống nhiều, đặc biệt trong thời gian dài, các chất hình thành trong quá trình chuyển hóa cồn có thể gây tổn thương tế bào gan, thúc đẩy viêm và tích tụ mỡ trong gan.
Tình trạng này có thể tiến triển từ gan nhiễm mỡ đến viêm gan do rượu và xơ gan. Uống rượu bia cũng làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư, trong đó có ung thư gan.
Điều đáng lo là tổn thương gan không phải lúc nào cũng gây đau đớn hoặc có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh hay khả năng uống nhiều không đồng nghĩa với việc lá gan vẫn hoạt động bình thường.
Ngủ đủ giấc, tập thể dục hoặc ăn uống lành mạnh cũng không thể loại bỏ hoàn toàn tác hại của rượu bia. Cách tốt nhất để giảm nguy cơ là hạn chế tối đa đồ uống có cồn, tránh uống nhiều trong thời gian ngắn và không sử dụng rượu bia khi đang dùng thuốc có nguy cơ tương tác.
Chủ động thay đổi để bảo vệ lá gan
Ba thói quen trên đều có thể bị xem nhẹ vì chưa gây ra triệu chứng ngay lập tức. Để bảo vệ gan, mỗi người nên ăn uống cân đối, duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn.
Bên cạnh đó, tiêm vaccine phòng viêm gan B theo khuyến cáo, phòng ngừa viêm gan virus và khám sức khỏe khi có yếu tố nguy cơ cũng rất quan trọng. Nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, bụng sưng bất thường hoặc mệt mỏi kéo dài, cần đi khám thay vì tự mua thuốc điều trị.
Bảo vệ gan không phụ thuộc vào những sản phẩm bồi bổ đắt tiền mà bắt đầu từ việc điều chỉnh các thói quen hằng ngày. Nhận diện sớm những hành vi có nguy cơ gây hại và kiên trì thay đổi sẽ giúp mỗi người chủ động chăm sóc sức khỏe lâu dài.
